Mục tiêu (Yêu cầu cần đạt)
- Nêu được khái niệm, phân loại các loại hình thất nghiệp và chỉ ra những nguyên nhân dẫn đến thất nghiệp.
- Phân tích được hậu quả của thất nghiệp đối với người lao động, doanh nghiệp và toàn xã hội.
- Đánh giá được vai trò của Nhà nước trong việc kiểm soát, kiềm chế thất nghiệp và giải quyết việc làm.
Khái quát vấn đề
Thất nghiệp là một hiện tượng kinh tế - xã hội phổ biến, xảy ra khi người lao động có khả năng, mong muốn làm việc nhưng chưa tìm được việc làm. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, đời sống của người lao động mà còn kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế, gây ra nhiều hệ lụy cho xã hội. Bài học này sẽ giúp chúng ta nhận diện nguyên nhân và cách thức Nhà nước kiểm soát thất nghiệp.
Mạch cốt lõi: Khái niệm, phân loại → Nguyên nhân và hậu quả → Vai trò của Nhà nước.
- Khái niệm thất nghiệp: Là tình trạng người lao động mong muốn có việc làm nhưng chưa tìm được việc.
- Phân loại thất nghiệp: Gồm thất nghiệp tự nhiên (tạm thời, cơ cấu), thất nghiệp chu kì, thất nghiệp tự nguyện và thất nghiệp không tự nguyện.
- Nguyên nhân thất nghiệp: Có nguyên nhân chủ quan (thiếu kỹ năng, vi phạm kỉ luật...) và nguyên nhân khách quan (kinh tế suy thoái, cơ cấu kinh tế đổi hướng...).
Nội dung trọng tâm 1: Hậu quả của thất nghiệp
| Nội dung | Ý nghĩa / Ghi chú |
|---|---|
| Đối với người lao động | Làm cho người lao động không có thu nhập, đời sống của bản thân và gia đình gặp rất nhiều khó khăn. |
| Đối với nền kinh tế và doanh nghiệp | Sản lượng kinh tế dưới mức tiềm năng, sức mua giảm sút; doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất, giảm lợi nhuận hoặc đóng cửa. |
| Đối với xã hội | Gây lãng phí lao động xã hội, dẫn đến suy thoái nền kinh tế và là nguyên nhân làm xuất hiện các tệ nạn xã hội. |
Nội dung trọng tâm 2: Vai trò của Nhà nước trong việc kiểm soát thất nghiệp
- Có chính sách hỗ trợ, khuyến khích các cơ sở sản xuất kinh doanh mở rộng, chuyển đổi sản xuất để tạo thêm việc làm cho người lao động.
- Thực hiện các chính sách an sinh xã hội, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhằm giải quyết vấn đề việc làm.
- Phát triển hệ thống dạy nghề, dịch vụ việc làm, cung cấp bảo hiểm thất nghiệp và đẩy mạnh xuất khẩu lao động.
Lưu ý: Thất nghiệp có thể xuất phát từ nguyên nhân chủ quan như yếu ngoại ngữ, thiếu chuyên môn nghiệp vụ hay tự ý nghỉ việc. Do đó, việc người lao động không ngừng rèn luyện, trau dồi kĩ năng làm việc để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường là cách tốt nhất để phòng tránh thất nghiệp.
Tình huống minh họa
Một nhà máy dệt may quyết định nhập khẩu dây chuyền tự động hóa để thay thế sản xuất thủ công nhằm nâng cao năng suất (cơ cấu kinh tế đổi hướng hiện đại). Hàng loạt công nhân do không đáp ứng được yêu cầu vận hành máy móc công nghệ cao nên đã bị cho nghỉ việc. Đây là một tình huống thất nghiệp bắt nguồn từ nguyên nhân khách quan (thất nghiệp cơ cấu).
Ghi nhớ nhanh
Thất nghiệp gây lãng phí lao động và kìm hãm kinh tế; việc đẩy lùi thất nghiệp đòi hỏi sự nâng cao tay nghề của người lao động và các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước.